Crkveni mediji u Srbiji – realnost i perspektive

RADIO ZLATOUSTI PRIMER DOBRE PRAKSE

U Srbiji postoji 12 crkvenih radio-stanica, jedna televizija i jedna tv produkcija Srpske pravoslavne crkve,  Rimokatolička crkva  ima jednu radio-stanicu, a  Islamska zajednica u Srbiji svoj verski program realizuje preko Sandžak TV. Pored njih postoje i brojni crkveni listovi i časopisi, a  u poslednje vreme sve je više crkvenih portala.

Najpoznatiji  crkveni portali su „Pouke” i „Kinonija”. Postojao je i portal „Teologija net” koji  je vodio Blagoje Pantelić. Međutim, Pantelić se sukobio sa vrhom SPC, tako da je budućnost tog portala sada neizvesna.

Treba praviti razliku između verskih i crkvenih portala, jer za osnivanje verskih portala nije neophodan blagoslov nadležnog episkopa ili mitropolita, koji je za crkvene medije neophodan.  

Crkveni mediji su oranizaciono usko povezani sa crkvom – crkva ih osniva, finansira i upravlja njima. Rezultat takve programske orijentacije su  programi posvećeni  verujućim ljudima i verskim temama u svojoj eparhiji, bez ambicije da se napravi iskorak.

Radio „Zlatousti” Mitropolije šumadijske je jedan od retkih crkvenih i verskih medija koji i po programskoj orijentaciji i po muzičkoj matrici „iskače” iz zadatih  okvira i poseže za svim aktuelnim temama koje se tiču šire društvene, odnosno verske zajednice.

Tokom aktuelnih studentskih protesta koji traju duže od godinu dana zbog urušavanja nadstrešnice železničke stanice u Novom Sadu, Radio „Zlatousti” nije ostao nem, već je objektivno i korektno obaveštavao o protestima, pešačkim i biciklističkim turama.

Iako je verskim i crkvenim medijima zabranjeno da se bave politikom, odgovorna urednica Gordana Jocić, novinarka od integriteta i ličnog stava našla je formulu kako da, u ovim za crkvu osetljivim temama, objektivno izveštava.

Ona smatra da je u ovim vremenima sve politika – počev od cena u marketima do organizacije nastave u školama i na fakultetima. Zbog toga Radio „Zlatousti” ne izveštava o stranačkim politikama, odnosno strančarenju i politizaciji, ali, kako kaže, ne može da zatvori oči pred komemorativnim skupom 1. novembra u Novom Sadu, bez obzira što su i u crkvi mišljenja po ovom pitanju podeljena.

Radio „Zlatousti” je ovaj skup tretirao baš onako kako su ga studenti realizovali – kao komemorativni događaj posvećen žrtvama novosadske tragedije.

Inače, Radio „Zlatousti” je organizaciono ustrojen sa zastupnikom koji je svešteno lice i koji se bavi pravnom stranom posla, zatim je u hijararhiji drugi čovek urednik koji je takođe svešteno lice, a treća u lancu upravljanja, kao odgovorna urednica je Gordana Jocić.

Jocić je diplomirala na Odseku za novinarstvo Fakulteta političkih nauka i ima višedecenijsko iskustvo rada u nezavisnim medijima. Ona je praktično temelj i stub celog radija i „izvršni direktor”.

Samo tokom 2025. godine, donela je radiju putem projekata koje su podržali Ministarstvo kulture Republike Srbije i Skupština grada Kragujevca više od 2,5 miliona dinara, što je, kako kaže, oko 40 odsto ukupnih godišnjih troškova.

Inače, crkva je i dalje izuzeta iz sistema PDV-a. Prvobitno je to bilo zbog toga što im nije vraćena oduzeta imovina, ali je u međuvremenu imovina vraćena, ali crkva i dalje ne plaća PDV. Jocić ne zna zašto je to tako, ali Radio „Zlatousti” ima koristi od toga, jer su znatno jeftinije uspeli da obezbede savremenu studijsku opremu.

Radio „Zlatousti” ima troje zaposlenih, pet honoraraca i još toliko volontera, koji popunjavaju program brojnim emisijama iz sopstvene produkcije ali i odabranom popularnom i crkvenom muzikom. Po prvi put ove godine Radio „Zlatousti” je postao deo mitrololijske Info službe, što do sada nije bio slučaj, jer su bili odvojene celine, a i jedni i drugi u okviru Mitropolije šumadijske. To, međutim, ništa nije promenilo u odnosu „poslodavca” i izvršioca, jer nije uticalo na program radija.

Radio „Zlatousti” pored svojih redovnih aktivnosti organizuje i okrugle stolove na različite aktuelne teme. Tako je nedavno organizovan dvodnevni  stručni skup pod nazivom „Verski i crkveni mediji i medijski rizici proistekli iz zakonskih prava građana i građanki”, kojem su prisustvovali predstavnici elektronskih medija  eparhija iz Beograda, Novog Sada, Niša, Prijepolja, Kruševca, Lazarevca, Jagodine, sa Cetinja, iz Valjeva, Šapca i Kragujevca ali i predstavnici verskih Radija Marija iz Subotice i Glasa islama.

Skup je bio namenjen urednicima i novinarima verskih i crkvenih medija u Srbiji i Crnoj Gori  pravoslavne, rimokatoličke i islamske veroispovesti.

Teme okruglog stola bile su: Šta je sloboda govora a gde počinje govor mržnje? Koja su prava i ograničenja za medijske uposlenike proistekla iz medijskih prava publike? Zaštita izvora informacija. Izveštavanje o deci, zločinima, suicidu sa pravne i teološke strane.

Pored toga, novinari i urednici crkvenih medija informisani su o Zakonu o službenim tajnama, ravnopravnosti svih i rodnoj ravnopravnosti pravnih i teoloških pogleda, rizika od klevete, Poverljivosti i slobodi informacija, Pravu na slobodan pristup informacijama, Privatnom pravu, Zaštiti podataka o ličnosti, Zakonu o autorskim pravima.

Za razliku od Mitropolije šumadijske i Radija „Zlatousti” koji Gordana Jocić vodi od svog osnivanja pre 16 godina, u drugim eparhijama je u tom periodu promenjeno mnogo urednika, a smene su posebno učestale poslednjih nekoliko godina.

„I kod nas su se u delu sveštenstva povremeno javljale dileme u pogledu programske orijentacije radija, ali mislim da sam uspela sve razložno da objasnim i time sačuvam programsku šemu. Mislim da ljudi prepoznaju moju posvećenost i odgovornost prema poslu koji radim i zato imam bezrezervnu podršku od Mitropolije šumadijske”, rekla je Jocić.

Na pomenutom skupu bilo je reči i o budućnosti verskih medija, a naša sagovornica, Gordana Jocić smatra da su oni potrebni društvu i da crkva treba da ima medije kao što su i mediji nevladinih organizacija preko potrebni današnjem društvu.

“Ovaj medijski sadržaj sufinansiran je od strane Grada Kragujevca. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva“