Srpska pravoslavna crkva i njeni vernici danas obeležavaju praznik Svetog Nikole, jednog od najpoštovanijih svetitelja u hrišćanstvu i najčešće krsne slave kod Srba.
Sveti Nikola važi za zaštitnika putnika, moreplovaca i dece, a njegov kult rasprostranjen je širom pravoslavnog sveta, posebno u Srbiji.
Nikoljdan je veliki praznik u pravoslavnom kalendaru i podseća vernike na vrline Svetog Nikole – ljubav, saosećanje, pravdu i velikodušnost. Još za vreme života, narod ga je smatrao svetiteljem zbog njegove dobrote i tajnih dobrih dela kojima je pomagao siromašnima i unesrećenima.
Sveti Nikola je poznat kao uzor hrišćanske dobrote i milosrđa, ali i kao zaštitnik pomoraca. Mnoge crkve, manastiri i kapelice posvećene njemu nalazile su se uz obale i luke, gde su se moreplovci molili za sigurnost na moru. Zbog toga se na slavskim trpezama često nalazi riba, kao simbol njegove pomorske zaštite.
Iz njegovog dobročinstva proistekla je i legenda o Deda Mrazu, zbog koje u mnogim zemljama deca na Nikoljdan dobijaju poklone. Sveti Nikola je, prema predanju, dobra dela činio potajno, bez želje za slavom i priznanjem.
Nikoljdan se obeležava molitvom, postom i poštovanjem bogate tradicije. Iako se običaji razlikuju od kraja do kraja, zajedničke vrednosti su okupljanje porodice, ljubav i gostoprimstvo. U mnogim delovima Srbije domaćini na ovaj dan dočekuju rodbinu i prijatelje uz posnu slavsku trpezu, budući da praznik pada u vreme Božićnog posta.
Sveti Nikola se upokojio 6. decembra (19. decembra po novom kalendaru) 343. godine. Drugi praznik posvećen ovom svetitelju slavi se 22. maja, u znak sećanja na prenos njegovih moštiju 1096. godine iz Mire u Likiji u Bari. Tri godine kasnije podignuta je velelepna crkva, koju su srpski vladari bogato darivali.
Sveti Nikola je hramovna i manastirska slava Srpske pravoslavne crkve, a njemu je posvećeno više od 600 crkava. Po narodnom verovanju, oni koji nisu posejali božićnu pšenicu na Svetu Varvaru mogu to učiniti danas, na Nikoljdan, kako bi godina pred nama bila plodna i berićetna.